Site “Ter Laecke”

Intriges rond het ‘Wit Kasteelken’ of het Hof Ter Laecke

Vlaamse Erfgoeddag 22 april
Voordracht door Raphaël Van Lerberge
Maar waarom moesten de erfgenamen van de onthoofde Graaf van Horne in 1592 dit Land van Nevele verkopen aan de jongere, niet-adellijke van der Failge, die zich pronkerig della Faille liet noemen?
De levensloop van beide figuren zit vol tegenstellingen: de ambitieuze Maarten della Faille, die zich als zakenman, handelaar ontpopte tot een van de rijkste mannen van Europa en geld leende aan de machtigen der wereld en zo zelf enorm invloedrijk werd. Graaf van Horne, daarentegen die schulden erfde en maakte, die zich diep nestelde in de godsdienstperikelen en die uiteindelijk uit de gratie viel van Filips II en dit moest bekopen met zijn onthoofding… Het illustreert een scharniermoment in de geschiedenis: de teloorgang van de feodale hogere adel tegenover de machtsgroei van de nieuwe kapitalisten.
Maar beiden waren ook meester in het gebruik van een zelfde techniek: de intrige. De ene werd er zeer rijk mee, de andere bekocht het met zijn leven.
Dit was het centrale thema van de voordracht op Erfgoeddag 22 april 2018, 10u30 in de Kerk van Deurle. In de namiddag was er een geleide wandeling op het domein Ter Laecke.

Erfgoeddag 2018

Zeer veel positieve reacties naar aanleiding van de Erfgoeddag. Elkeen had zowat een reden om gelukkig te zijn: het weer, de omgeving, de sfeervolle kerk, de mooie boomgaard (letterlijk een tableau vivant van de latemse schilderkunst), de voordracht, de schokkende triomf des doods, het hartje van Ooidonk, de unieke omgeving van Ter Laecke, de deskundige toelichtingen van onder meer moedige Guy (drie uur in de zon), de gedrevenheid van de sprekers, een dartelende burgemeester, het drankje en gebak op het geïmproviseerde terras, de joviale bediening, …en het weerzien van zo vele bekenden, vaak uit een ver (kinder-)verleden…enz…enz…
Dat wij in totaal een 500-tal vrienden en vriendinnen konden samen brengen en gelukkig maken met een terugblik op het verleden zal waarschijnlijk één van ons mooiste realisaties zijn.

In Deurle vanaf de ‘Rode Huizen’ tussen de Pontstraat en de Leie en tot tegen de grens met Sint-Martens-Leerne ligt het oud feodaal verblijf Hof Ter Laecke. Tot op heden zijn het kasteeltje, en het neerhof goed bewaard. Beide hebben echter door de eeuwen een aantal veranderingen ondergaan die we zullen becommentariëren in de volgende publicatie van Erfgoed Deurle ter gelegenheid van de Vlaamse Erfgoeddag op 22 april. Op die Vlaamse Erfgoeddag zijn rondleidingen gepland ter plaatse vanaf 14.00u. Als voorproef op de rondleiding: de evoluties in de Leiestreek die gestalte gaven aan het huidige kasteel en neerhof.
De middeleeuwen: ontwikkeling van woonkernen en heerlijkheden. De 12de en 13de eeuw betekenden grote veranderingen in de Leie- en Scheldestreek. De laaggelegen gronden waren tot die tijd amper ontgonnen en in cultuur gebracht. Grote abdijen en later steeds meer begoede burgers uit de steden investeerden in de ontwikkeling van landbouwondernemingen en andere nijverheden in deze streek. De heerlijkheden die zich hier ontwikkelden hadden vaak een verblijfplaats dicht bij de Leie. Bijna zeker om aan- en afvoer van producten mogelijk te maken. Deze lokale heerlijkheden bestonden dikwijls naast de verblijfplaats van de lokale heer uit een neerhof, schuren en stallingen. Ze waren vaak ingeplant binnen een omwalde site met toegangshek of brug. De oudste sites bestonden uit een omwalde motte dat een verdedigingsfunctie had en een hof waar de heer in tijden van vrede verbleef. Deze motten werden soms later sites voor grote huizen en kasteeltjes en de oorspronkelijke woonplaatsen werden bij gevolg als neerhof gebruikt voor agrarische functies. Verschillende vestigingsplaatsen van lokale heren, gewoonlijk dicht bij de Leie gelegen, zijn tot op heden bewaard gebleven, hetzij als kasteeltje, hetzij als imposant neerhof. Sommige hebben zich later ontwikkeld tot villa. (1)
In de 14de eeuw was Ter Laecke een leen dat gehouden werd door de heer van Nevele. Vele van deze heerlijkheden behoorden toe aan adellijke families. Een goed bewaard voorbeeld hiervan is Ooidonk waar in de 14de eeuw Jan de Fosseux, heer van Nevele, zijn vestigingsplaats bouwt: een vierkante waterburcht met vier hoektorens en een brede diepe gracht. In de 16de eeuw wordt Filips de Montmorency, graaf van Hoorn, eigenaar van Ooidonck maar door militair geweld en plunderingen vervalt het kasteel alsook de uitbating van de omgevende landbouwbedrijven. Op de kaart hieronder uit het Heerlijke Renteboek van het land van Nevele van 1644 zien we duidelijk de Pontstraat in Deurle waarvan het tracé nu nog vrijwel identiek is op deze plaats. De kaart toont de Leie die de woonsite omarmt; de site van het kasteel dat omwald is en het neerhof dat vrijwel aan de Leie staat.

In 1592 koopt Maarten della Faille het domein in Ooidonk. Hij is een Antwerps koopman en onderhoudt een bloeiende handel met Italië. Hij laat het kasteel heropbouwen in Italiaanse Renaissance stijl. Op dat moment is Ter Laecke nog steeds een leen van de heren van Nevele.
De voorname woonhuizen binnen de grachtensites werden in de 16de en 17de eeuw gekenmerkt door een traditionele bak- en zandsteenbouw van twee bouwlagen onder een zadeldak, gevat tussen twee trapgevels, vaak met een torentje waardoor ze een kasteelachtig karakter kregen. Vanaf de 17de eeuw werden sommige heringericht tot louter verblijfplaats van de plaatselijke adel of tot “huys van plaisance” (buitenverblijf) voor stadsnotabelen. (1)
Het heerlijk verblijf Ter Laecke was in de 17de en 18de eeuw een “steenen huys van plaisance, met brouwerij, duyvekeete en poort”. Brouwerij, duivekeete en poort zijn verdwenen en het kasteel is meerdere malen verbouwd.
De 18de eeuwse kaart van Graaf de Ferraris, Plan du cours de la Lys, toont eveneens het kasteel met een wal en het neerhof op het einde van de dreef. Ook de stallingen en de conciërgewoning zijn afgebeeld.
In 1840 koopt Karel Lodewijk de Neve de eigendom. Hij was een jonggezel en had vijf ongehuwde zusters. Voordat zij zich vestigden te Deurle in 1846, lieten ze het kasteel verbeteren en vergroten. Dit bleek uit de verhoging van het kadastraal inkomen van 342 naar 399 frank. Urbain Van den Heede zou van zijn grootvader vernomen hebben dat er een verdieping aan het kasteel was toegevoegd. De heer baron de Neve was een interessante figuur. Samen met Gustave de Kerckhove d’Ousselghem van Vosselare en Prosper de Kerckhove de Denterghem van Deurle lieten zij in 1855 de eerste brug over de Leie te Sint-Martens-Leerne bouwen. Zij financierden zelf deze onderneming. De heer de Neve was ook enkele jaren gemeenteraadslid van Deurle maar overleed vrij jong op 57 jaar in 1855 op zijn kasteel te Hamme. Zijn stoffelijk overschot werd overgebracht naar Deurle en daar begraven samen met zijn vijf zusters die na hem stierven. (2)
Achteraan in de kerk van Deurle hangt zijn dodenblazoen. Het is een schild met een schuinlinkse snoek geflankeerd door twee moren. Er onder staat de spreuk “Voorde Voorde” of voor de voorde of voor de doorwaadplaats in de rivier. (2)
Baron T’Serclaes de Wommersom della Faille wordt de nieuwe eigenaar. Links voor de kerk van Deurle liet hij een grote arduinen grafkelder met kruis bouwen die er nog staat. Hij verlaat het kasteel in 1890 en verkoopt het aan Joseph de la Kethulle de Ryhove – van Cleemputte.
In 1921 koopt Pieter Hendrikus Martens notaris te Zulte het domein. Hij komt hier wonen samen met zijn ongetrouwde dochter Maria. Omdat zij lid is van vele verenigingen en voorzitster van de vrouwengilde is ze goed bekend in Deurle. Na het overlijden van haar vader verhuist juffrouw Maria naar Zulte. Zij verhuurt vanaf dan Hof Ter Laecke aan Gaston Martens, de toneelschrijver. In de moestuin experimenteert hij met de perzikenteelt. Na het overlijden van Maria Martens in 1956 wordt haar broer Daniël erfgenaam en komt er wonen met zijn hele gezin. Hij sterft in 1971 en zijn echtgenote blijft er wonen tot ze zelf overlijdt. In 2015 verkocht Xavier Martens, hun zoon, en notaris te Gent het kasteel aan Straco.

Piet Moerman
1. Martine Pieteraerens, Weerspiegeld in de Leie, Landschap en bouwkundig erfgoed tussen Gent en Deinze. Provinciebestuur Oost-Vlaanderen, Gent 1993
2. Urbain Van den Heede, De Geschiedenis van Deurle, Gemeentebestuur Sint-Martens-Latem 1992

%d bloggers liken dit:
search previous next tag category expand menu location phone mail time cart zoom edit close